ไตวาย: การเตรียมตัวก่อนการใช้เครื่องไตเทียม

ภาวะไตวายเรื้อรัง คือ อะไร?
คือภาวะไตเสื่อมการทำงานจนไม่สามารถกรองของเสียออกจากเลือดในร่างกายได้ ทำให้ของเสียในเลือดเพิ่มจำนวนมากจนร่างกายเสียสมดุลการทำงานไป

ลำดับขั้นการรักษา?
เมื่อไตเสื่อมการทำงานมากขึ้นเรือยๆ จากการรักษาประคับประคอง ก็ต้องเปลี่ยนเป็นการล้างไต ซึ่งนิยมล้างไตด้วยการฟอกเลือดโดยเครื่องไตเทียม (hemodialysis) ก่อนแต่หากใช้วิธีนี้ไม่ได้ แพทย์จะพิจารณาการฟอกไตด้วยการล้างไตผ่านช่องท้อง (peritoneal dialysis) ระหว่างที่ล้างไตอยู่ หากมีไตบริจาคที่เข้ากันได้กับผู้ป่วย และภาวะผู้ป่วยเหมาะสมที่จะปลูกถ่ายไตได้ ก็ควรทำการผ่าตัดปลูกถ่ายไต เพื่อยืดอายุผู้ป่วยและให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

การล้างไตด้วยเครื่องไตเทียม (hemodialysis)
เป็นการรักษาโดยการนำเลือดออกจากหลอดเลือดเข้าสู่เครื่องกรองเลือดแยกเอาของเสีย เกลือแร่ และน้ำที่เกินออกจากเลือด เลือดที่กรองจากเครื่องไตเทียมกลับเข้าสู่ร่างกายผู้ป่วย ดังนั้นจะต้องมีจุดนำเลือดออกและทางเข้า การฟอกเลือดต้องทำที่โรงพยาบาลสัปดาห์ละ 2-3 ครั้งๆละ 2-5 ชั่วโมงซึ่งจำกัดวิถีการดำเนินชีวิตประจำวันผู้ป่วยอยู่ไม่น้อย

ภาพแสดงการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม

เราสร้างทางเข้า-ออกเลือดจากหลอดเลือดดำ (venous access) ได้ทางไหนบ้าง?

1. การต่อหลอดเลือดแดงเข้ากับหลอดเลือดดำ (arteriovenous fistula) โดยมากแพทย์จะ ผ่าตัดเชื่อมต่อหลอดเลือดแดงเข้ากับหลอดเลือดดำบริเวณท่อนแขนเหนือข้อมือ ดังรูปด้านล่าง โดยทั่วไปต้องรอให้รอยต่อนี้เชื่อมสนิทเป็นระยะเวลา 2 ถึง 4 เดือน และหลอดเลือดดำหลังรอยต่อโป่งขยายขึ้นเพื่อให้ปริมาณเลือดไหลเข้าเครื่องไตเที่ยมมากและเร็วพอที่จะฟอกของเสียหมดใน 2-4 ชั่วโมง
   

   

   การใช้งานต่อกับเครื่องไตเทียมต้องมีสายสองเส้น (แทงเข็มสองจุดแล้วต่อกับสายส่งเลือดเข้าเครื่องและสายจากเครื่องไตเที่ยมส่งเลือดกลับเข้าหลอดเลือดดำ)

2. การเชื่อมต่อหลอดเลือดแดงเข้ากับหลอดเลือดดำด้วยท่อยางสังเคราะห์ (arteriovenous graft) รอเวลาให้แผลหาย 2 สัปดาห์ก่อนจะใช้การล้างไตได้ ใช้กรณีที่วิธีที่หนึ่งทำไม่ได้เนื่องหลอดเลือดขนาดเล็กเกินไปที่จะต่อโดยตรง
   

   

   แผนภาพการใส่หลอดเลือดเทียมต่อระหว่างหลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำ เวลาล้างไตจะแทงเข็มสองอันสำหรับเป็นขาออก และขาเข้าของเลือด

3. ฝังหลอดสวนใว้ในหลอดเลือดดำใหญ่ (Central venous catheter) โดยทั่วไปแพทย์จะฝังหลอดสวนที่หลอดเลือดดำใหญ่บริเวณคอ จะใช้กรณี นี้ก็ต่อเมื่อมีข้อจำกัดในการใช้วิธีที่ 1 และ 2 

   

   แผนภาพแสดงหลอดสวนสำหรับล้างไตที่แพทย์สอดไว้ปลายหลอดสวนอยู่ในหลอดเลือดดำใหญ่ใกล้ขั้วหัวใจ หลอดสวนนี้จะมีสองช่องสำหรับเลือดขาเข้าและขาออกจากร่างกายเพื่อต่อเข้าสูเครื่องไตเทียม ส่วนที่โค้งหักกลับจะถูกฝังอยูใต้ชั้นไขมันใต้ผิวหนังเพื่อป้องกันการติดเชื้อง่ายๆ

เราจะดูแลบริเวณที่ติดต่อกับเครื่องล้างไตอย่างไร?
ควรจะทำความสะอาดด้วยน้ำสบู่และน้ำอุ่นทุกวันและก่อนเวลาล้างไต
สิ่งที่ไม่ควรทำได้แก่:

• เกาหรือดึงบริเวณนี้
• สวมเสื้อรัดหรือเครืองประดับรัดบริเวณนี้
• นอนทับแขนบริเวณนี้
• เจาะเลือดหรือวัดความดันโลหิตแขนข้างนี้

เราควรตรวจดูบริเวณรอยต่อหรือหลอดสวนทุกวัน ให้แน่ใจว่ามันยังปกติอยู่ โดยปกติเลือดที่ไหลผ่านบริเวณเชื่อมต่อหลอดเลือดแดงกับหลอดเลือดดำจะไหลผ่านเร็วจนรู้สีกสัมผัสแรงสั่นได้ เรียกว่า thrill(ทริล)
ควรปรึกษาแพทย์ ในกรณีนี้

• ไม่รู้สึกถึงแรงสั่นเหนือบริเวณรอยต่อหลอดเลือด เพราะเป็นอาการเตือนของการตีบตันของหลอดเลือด
• ผิวหนังเหนือบริเวณรอยต่อหลอดเลือดบวมแดงร้อน ซึ่งสงสัยภาวะการติดเชื้อ
• เลือดออกมากจากรูเข็มหลังเสร็จการล้างไต

กรณีที่หลอดเลือดแดงหรือดำบริเวณใกล้รอยต่อตีบแพทย์จะรักษาด้วยการใส่หลอดสวนที่มีลูกโป่งขยายรอยตีบแคบให้กว้างขึ้น ดังรูป ด้านล่าง

รูปวาดแสดงการสอดหลอดสวนเข้าไปตรงรอยตีบ (สีเหลือง) เมื่อถึงจุดตีบแคบก็ทำให้ลูกโป่ง (สีฟ้า)ขยายตัวดันรอยตีบแคบให้กว้างขึ้น

ด้านล่างเป็นภาพเอกซเรย์หลอดเลือดแสดงก่อนและหลังรักษารอยตีบ

รอยตีบของหลอดเลือดดำ (หัวลูกศร)ก่อนการรักษาด้วยลูกโป่งขยาย

ภาพเอกซเรย์ของหลอดเลือดดำหลังจากขยายรอยตีบ ทำให้เลือดไหลเวียนพุ่งแรงดีขึ้นและกลับมาใช้กับเครื่องไดเทียมได้อีก

ในบางกรณีที่ลิ่มเลือด (เลือดแข็งตัวเกาะแน่นอยู่ภายในหลอดเลือด)มีผลให้แรงดันเลือดน้อยลง แพทย์จำเป็นต้องใส่หลอดสวนและให้ยาละลายลิ่มเลือดผ่านหลอดสวนจนเริ่มเห็นรอยเปิดแล้วจึงจะขยายหลอดเลือดด้วยลูกโป่งอีกทีหนึ่ง

สำหรับหลอดสวนในหลอดเลือดดำใหญ่ (Cenral venous catheter) ที่อุดตันจากลิ่มเลือดจะรักษาด้วยการเปลี่ยนหลอดสวนเส้นใหม่โดยพยายามใส่ในเส้นทางเดิมก่อน

เหล่านี้คือความรู้เบื้องต้น ของการฟอกเลือดกรณีไตวายเรื้อรัง
หากมีคำถามใดๆ คุณสามารถสอบถามในช่องคอมเมนต์ด้านล่างได้

เพื่อไม่ให้พลาดโอกาสอ่านบทความใหม่ๆของ หมอ ขอแนะนำให้คุณกด like หรือแนะนำ ใน facebook page ของหมอนะครับ

กลับ หน้า สารบัญบทความ

Link พัฒนาตนเอง

1. แนวทางพัฒนาการคิด
2. กด like ให้drrattawach fanpage

สายน้ำเกลือแบบใหม่ PICC line

อันนี้สำหรับคนที่ป่วยนานหน่อยครับ (ถ้านอนป่วยแค่ 2-3 วันก็ไม่จำเป็น ยกเว้นหาเส้นไม่ได้จริงๆ)
เวลาคนป่วยนอนในโรงพยาบาลต้องแทงเข็มคาท่อน้ำเกลือเล็กๆในหลอดเลือดดำตามแขนหรือขา
แต่คุณทราบไหมว่า พยาบาลจะต้องเปลี่ยนจุดแทงเข็มเพื่อต่อท่อน้ำเกลือทุกๆ 3 วัน เพื่อป้องกันภาวะหลอดเลือดดำอักเสบและหลอดเลือดดำอุดตันไป ผู้ป่วยต้องถูกแทงเข็มจุดใหม่ทุกๆ 3 วัน ผู้ป่วยแต่ละคนพยาบาลจะหาเส้นเลือดดำยากง่ายไม่เท่ากัน คนที่หายากก็ต้องทนเจ็บหลายหน
บางกรณีคนไข้จำเป็นต้องได้รับยาทางหลอดเลือดดำ แต่เป็นยาที่ระคายเคืองหลอดเลือดดำมาก อาจทำให้หลอดเลือดดำอักเสบอีก การแก้ปัญหาของแพทย์คือต้องแทงเส้นเลือดดำใหญ่บริเวณคอหรือใต้ไขปลาร้า ดังรูป 

การใส่สายหลอดเลือดใหญ่ส่วนกลาง บริเวณใต้ไขปลาร้า จะเห็นกว่าจุดทีแทงหลอดเลือดดำอยู่ใกล้ปอดของคุณและบริเวณนี้จะมีเหงื่อออกมากทำให้ติดเชื้อง่าย

แต่ปัญหาของแทงเส้นในหลอดเลือดดำใหญ่คือมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ทะลุเนื้อปอด และโอกาสติดเชื้อง่ายกว่าจึงคาสายไว้ไม่ได้นาน

จึงมีคนคิดค้นสายที่สามารถใส่เข้าหลอดเลือดดำบริเวณท่อนแขนแต่สายสอดอยู่ภายในหลอดเลือดดำปลายสายต่อเนื่องมาถึงหลอดเลือดดำใหญ่ขั้วหัวใจเรียกว่า PICC (Peripherally Inserted Central Catheter) Line ดังรูป



หลอดเลือดบริเวณท่อนแขน เราไม่สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่าได้ เวลาจะแทงเข็มสอดสายเข้าหลอดเลือดดำได้จึงต้องมีเครื่องนำทางคือ อัลตร้าซาวนด์ หมอจะเห็นเข็มและหลอดเลือดดำผ่านจออัลตร้าซาวนด์จึงสอดเข็มเข้าได้อย่างแม่นยำ

การใช้เครื่องอัลตร้าซาวนด์เป็นตัวบอกภาพตำแหน่งเส้นเลือดช่วยให้แพทย์รู้ว่าเข็มกำลังลงไปยังส่วนไหนของเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังของผู้ป่วย

นี่คือภาพจากจออัลตร้าซาวนด์แสดงให้ทราบว่าเราเห็นสายลวดนำอยู่ภายในหลอดเลือดดำแน่นอน ไม่ออกนอกเส้นทางแต่อย่างใด จึงมีความปลอดภัยสูง อีกอย่างหนึ่งแทงเข็มใต้แขนไม่มีเนื้อปอดจึงไม่ต้องกลัวภาวะแทงโดนเนื้อปอด

หลังจากใส่สายแล้วจะเห็นเฉพาะต้นสายโผล่ออกจากผิวหนังต้นแขนเท่านั้น หลังจากนั้นปิดพลาสเตอร์ไว้ทำแผลทุกวัน จุดนี้ก็ใช้ต่อกันสายน้ำเกลือ หรือให้เลือดให้สารอาหารหรือดูดเลือดไปตรวจ ก็ไม่ทำให้ผู้ป่วยเจ็บอีกต่อไปละครับ

ภาพหลังจากใส่สาย PICC line สวยงาม ดูแลง่าย ใช้ได้ทนนานหลายสัปดาห์

ข้อดีของการใส่ PICC line

• เจ็บตัวครั้งเดียวอยู่ได้นานเกือบเดือน
• ผู้ป่วยนอกที่ต้องมาฉีดยาบ่อยๆ คาสายกลับบ้านเลย
• ลดเวลาพยาบาลในการหาเส้นผู้ป่วยบ่อยๆ

ข้อเสีย

• ราคาสายยังแพงอยู่
• บุคลากรที่ใส่สายเป็นยังไม่เพียงพอ

เป็นยังไงบ้างบทความนี้ หากคุณอยากติดตามบทความ การรักษาแบบรูเล็ก เจ็บน้อยอีก ให้ไปกดปุ่ม f แนะนำ ด้านขวาได้นะครับ ใครดูผ่านมือถือสมาร์ทโฟนอาจไม่เห็นปุ่ม like ให้เข้ามากดในเฟสบุ๊คเพจ นี้นะครับ http://www.facebook.com/drrattawachir 

กลับ หน้า สารบัญบทความ

Link พัฒนาตนเอง

1. แนวทางพัฒนาการคิด
2. กด like ให้drrattawach fanpage